Acil serviste ağır travma veya yanık vakası geldiğinde hekimin ilk baktığı hayati parametrelerden biri hastanın intravasküler sıvı hacmidir. Vücuttaki damar yatağında dolaşan kan ve plazma, dokulara oksijen taşıyan akışkan trafiktir. Eğer bir hastanın damarında büyük bir delik açılmışsa veya ağır bir yanık sonucu plazma kontrolsüzce dışarı sızıyorsa (hipovolemik şok), kalbin pompalayacağı sıvı kalmaz. Kan basıncı düşer, nabız zayıflar ve vücut hayati olmayan organların damarlarını büzerek sistemi kilitler (organ shut-down). Hekim içeriye agresif sıvı replasmanı yapmazsa organizma susuzluktan ve kansızlıktan iflas eder.

Web barındırma ekosisteminde de sunucuların can damarı Bant Genişliği (Bandwidth / Trafik) kotasıdır. Ve her ayın 20'si ile 25'i arasında hosting firmalarının destek ekranlarını kırmızıya boyayan şey, tam olarak bu hipovolemik şok tablosunun dijital kopyasıdır: 509 Bandwidth Limit Exceeded.

Ayın 22'si: Dükkânın Kapısına İnen Dijital Kepenk

Olay genellikle yerel bir halı yıkama firması, butik mobilyacı veya toptan kumaşçının web sitesinde patlak verir. Şirket sahibi sabah iş yerine gelir, bilgisayarını açar ve kendi web sitesini ziyaret etmek ister. Karşısına çıkan ekran ne şık ürün fotoğraflarını içerir, ne de kurumsal iletişim formunu. Beyaz bir arka plan üzerinde gri harflerle buz gibi bir HTTP durum kodu yazmaktadır:

509 Bandwidth Limit Exceeded
The server is temporarily unable to service your request due to the site owner 
reaching his/her bandwidth limit. Please try again later.

Şirket sahibinin tansiyonu anında fırlar. İlk refleks, hosting şirketinin telefon numarasını çevirmektir:

"Kardeşim siz benim dükkânımı hangi hakla kapatıyorsunuz? Müşterilerim arıyor, siteye giremiyoruz diyor! Dün fatura günü değildi, borcum harcım yok! Siz benim ticaretimi engellemek için kasıtlı olarak sitemi kapattınız! Hemen açın o siteyi, yoksa Tüketici Mahkemesi'ne gideceğim!"

15 Megabaytlık Afiş Cinayeti

Destek mühendisi sunucu kontrol paneline girer. Müşterinin paket özelliklerine bakar: Standart Kurumsal Paket, Aylık Trafik Limiti: 100 Gigabayt.

Ardından awstats ve Apache erişim loglarını açar. Karşılaştığı tablo, bir web tasarım cinayetinin otopsisidir:

  1. Sitenin günlük tekil ziyaretçi sayısı sadece 40 kişidir.
  2. Ancak sitenin ana sayfasındaki manşet (slider) bölümüne, firmanın tabelacısının hazırladığı ultra yüksek çözünürlüklü baskı afişi doğrudan yüklenmiştir: banner1.jpg -> 14.8 Megabayt!
  3. İkinci slider görseli: kampanya.png -> 18.2 Megabayt!
  4. Sitenin arka planına gömülen kısa tanıtım videosu: video.mp4 -> 45 Megabayt!

Matematik yalan söylemez. Bir ziyaretçi sitenin ana sayfasına girdiğinde, tarayıcısı tek bir sayfa yüklemesi için sunucudan tam 78 Megabayt veri çekmektedir. Günde 40 ziyaretçi, günde yaklaşık 3.1 GB veri transferi demektir. Üstüne Google arama botlarının ve sosyal medya botlarının siteyi taraması eklendiğinde, günlük trafik tüketimi 5 GB'a dayanmaktadır.

Ve ayın 22'sinde, o 100 GB'lık dijital depo damlasına kadar tükenmiştir. Web sunucusu (Apache/LiteSpeed/Nginx), sözleşmedeki kuralı işletmiş ve paket sınırına ulaşıldığı için siteyi otomatik olarak dondurmuştur.

"Sınırsız Dememiş Miydiniz?" Pazarlığı

Destek mühendisi durumu müşteriye aktarır: "Mehmet Bey, sitenizin ana sayfasına koyduğunuz 3 adet görsel toplam 80 MB yer tutuyor. 100 GB'lık aylık transfer limitinizi doldurmuşsunuz. Görsellerinizi web formatına (WebP / sıkıştırılmış JPEG) dönüştürüp 200 KB seviyesine indirirseniz siteniz ayda 10 bin ziyaretçiyi rahatlıkla kaldırır."

Müşterinin verdiği yanıt, sektörün değişmez felsefi krizidir:

"Ne demek görsel büyük? Ben o fotoğraflara bin lira para verdim fotoğrafçıya, pırıl pırıl net olsun diye! Ben anlamam kilobayttan megabayttan. Bana hostingi satarken 'her şey sınırsız' demiştiniz! Sınırsızsa bu kota neyin nesi? Açın limitimi sınırsız yapın!"

Kullanıcı, pazarlama broşürlerinde gördüğü o meşhur "Sınırsız Hosting" yalanının kurbanıdır. Dünyadaki hiçbir veri merkezi sınırsız fiziksel hatta ve sınırsız transit bant genişliğine sahip değildir. Türk Telekom'a, Cogent'e veya Telia'ya her ay gigabit başına binlerce euro ödeyen bir veri merkezinin, 150 liralık bir müşteriye sınırsız veri pompalaması fizik ve ekonomi kurallarına aykırıdır.

Musluğu Açık Bırakıp Sayacı Suçlamak

Bir restoranda açık büfe satın aldığınızda, tabağınıza yiyebileceğiniz kadar yemek koyabilirsiniz. Tabağınızı doldurup yemeden çöpe döker ve bunu günde elli kez tekrarlarsanız restoran yönetimi sizi kapının önüne koyar.

Web performansı da bir saygı ve optimizasyon meselesidir:

  • Görsel Optimizasyonu: Web için 15 MB'lık afiş kullanmak cehalettir. TinyPNG, Squoosh veya cPanel üzerindeki otomatik modüllerle o görsel kalite kaybı olmadan 150 KB seviyesine (%99 küçülme) indirilebilir.
  • CDN (Cloudflare) Entegrasyonu: Ücretsiz bir Cloudflare hesabı kurarak statik dosyaların (görseller, CSS, JS) Cloudflare'in kenar (edge) sunucularından önbellekten servis edilmesini sağlamak. Böylece sunucuya binen bant genişliği yükü %80 oranında azalır.
  • Tarayıcı Önbelleklemesi (Browser Caching): .htaccess içine ExpiresByType kuralları ekleyerek aynı kullanıcının siteyi her ziyaretinde o logoları ve afişleri tekrar tekrar indirmesini engellemek.

Bant genişliği bir su şebekesidir; evdeki musluğu sonuna kadar açıp bahçeyi suyla basan birinin, ay sonunda gelen su faturasını görünce belediyeyi "Bana pusu kurdunuz" diye suçlamaya hakkı yoktur. Optimizasyon lüks değil, dijital varoluşun asgari hijyen kuralıdır.