Bir online aboneliği iptal etmeye çalıştığınızda başınıza şunlar geldi mi? Önce "Hesap Ayarları"na giriyorsunuz. Abonelik yönetimi sayfasını bulmak için beş farklı menüyü karıştırıyorsunuz. Sonunda "Aboneliği İptal Et" bağlantısını buluyorsunuz ama o bağlantı griye boyanmış, neredeyse görünmez. Tıklıyorsunuz ve size "Emin misiniz?" diye soruyor. "Evet" diyorsunuz. "Gerçekten emin misiniz? Size özel %50 indirim sunabiliriz!" Hayır, iptal etmek istiyorum. "Son bir şans! Premium özellikleri kaybedeceksiniz!" İPTAL ET dedim. Ve sonunda, iptal etmek için müşteri hizmetlerini aramanız gerektiğini söyleyen bir sayfaya yönlendiriliyorsunuz. Müşteri hizmetleri ise sadece hafta içi 09:00-17:00 arası açık.
İşte buna "Dark Pattern" (Karanlık Kalıp) deniyor. Kullanıcıyı, farkında olmadan veya istemediği halde belirli bir eylemi yapmaya (veya yapmamaya) yönlendiren kasıtlı arayüz tasarımı hileleridir.
Bu kalıplar her yerde: E-ticaret sitelerinde sepetinize sessizce eklenen "kargo sigortası." Kayıt formlarında varsayılan olarak işaretli gelen "Bana reklam e-postası gönderin" onay kutusu. Çıkış yapmak istediğinizde "Hayır, fırsatları kaçırmak istiyorum" yazan utandırma (Confirmshaming) butonları. Cookie (çerez) izin panellerinde "Hepsini Kabul Et" butonu kocaman ve parlak iken "Reddet" seçeneği gizlenmiş ve ancak üç tıklama sonra ulaşılabilen bir alt menüde.
Bir yazılım mühendisi ve UX (Kullanıcı Deneyimi) hakkında düşünen bir kurucu olarak, bu kalıpları kodlamayı kesinlikle reddediyorum. Kariyerim boyunca birkaç kez müşterilerden "Kullanıcı iptal edemsin diye butonu sakla" veya "Çıkış yapmak isteyenlere üç tane daha popup göster" gibi istekler aldım. Her seferinde aynı cevabı verdim: "Bu etik değil ve ben bunu yapmıyorum."
Bu sadece bir ahlak meselesi değil, aynı zamanda uzun vadeli iş stratejisi açısından da aptalcadır. Kullanıcıyı hileyle tutmak kısa vadede sayıları şişirebilir ama o kullanıcı eninde sonunda gidecektir ve giderken arkanızdan asla iyi konuşmayacaktır. Güvenini kaybettiğiniz bir kullanıcıyı geri kazanmak, yenisini kazanmaktan on kat daha zordur.
İyi bir arayüz, kullanıcının istediği şeyi en az adımda, en net şekilde yapmasını sağlayan arayüzdür. Abonelik iptali tek tıkla olmalı. Kayıt formu sadece gerekli bilgileri istemeli. Çıkış butonu her zaman görünür olmalı. Kullanıcıya saygı duymak, onu manipüle etmekten her zaman daha karlıdır. Çünkü saygı sadakat üretir; manipülasyon ise nefret.